1945 жылы Джон фон Нейман (1903–1957) дербес компьютердің архитектурасын ұсынды. Ол ЭНИАК (ENIAC) шам компьютерін құрастырған топтың мүшесі болатын. Сол жоба кейінгі компьютерлердің прототипіне айналды — 80 жыл өтсе де, қазіргі дербес компьютерлердің барлығы осы архитектураға негізделген.

Архитектура төрт қағидаға сүйенеді:

Қағида	Мазмұны
1. Екілік кодтау	Компьютердегі барлық ақпарат — деректер де, командалар да — 0 мен 1 түрінде сақталады
2. Жадтың біркелкілігі	Командалар мен деректер бір жадта, сыртқы түрі бірдей сақталады; ұяшықтағы мән дерек пе, команда ма — тек жүктелу тәсіліне қарай ажыратылады
3. Адрестік	Негізгі жад нөмірленген ұяшықтардан тұрады; процессор кез келген ұяшыққа адресі арқылы кез келген уақытта жүгіне алады
4. Программалық басқару	Есеп жадта тізбектеліп тұрған командалардан тұратын программа арқылы шешіледі; қажет болса, арнайы команда орындалу ретін өзгертеді

Екінші қағида — ең қызығы. Программа да, дерек те бір жадта, бір түрде жатады. Дәл сол себепті компьютер программаны басқа программадай өңдей алады: компиляторлар, вирустар, жаңарту жүйелері — бәрі осыдан.

Жалпы схема мынадай: компьютер үш негізгі компоненттен тұрады — процессор, жедел жад (ЖЕСҚ) және енгізу/шығару құрылғылары. Олардың бәрі жүйелік шина арқылы байланысады.

Фон Нейман архитектурасы: процессор, жад және енгізу-шығару құрылғылары үш шина арқылы байланысады.