Лекция · 6.5

Электрондық үкімет

Анықтама алу үшін мекемеде кезекте сағаттап тұрудың орнына, телефоннан бірнеше минутта алуға бола ма? 2006 жылы Қазақстанда осы сұраққа жауап берген жоба іске қосылды — eGov.kz. Бүгін бұл жүйенің қалай дамығанын және не істей алатынын түсінеміз.

Электрондық үкімет деген не
Анықтама
Электрондық үкімет (e-Government) — мемлекет пен азаматтар, сондай-ақ ақпараттық технологиялар арқылы олардың сәйкестігін қамтамасыз ететін мемлекеттік органдар арасындағы өзара әрекеттесу механизмі.

Оның негізгі мақсаты — мемлекеттік органдардағы кезектерді қысқартып, анықтама/құжат/куәлік алуды жеңілдету. Электрондық үкімет құру идеясы Тұңғыш Президент Н.Ә. Назарбаевқа тиесілі, 2004 жылы жарияланған, ал жоба 2006 жылы іске қосылған.

Электрондық үкіметтің төрт даму кезеңі

Электрондық үкімет бірден дамымаған — ол логикалық төрт баспалдақтан өтті:

КезеңЖылдарыМазмұны
1. Ақпараттық...2006Веб-сайт статистикалық ақпарат пен қызмет ережелерін көрсетеді
2. Интербелсенді2007–2009Электрондық қызметтер пайда болды — анықтама алу, форма беру, мәртебені бақылау
3. Транзакциялық2010–2011Онлайн салық/коммуналдық төлем, мемлекеттік сатып алу жүйесі
4. Интеграциялық2011–...Оңтайландырылған кешенді қызметтер, электрондық форма қағаздан басым

Неге бұл ретті білу маңызды? Себебі әр кезең алдыңғысының негізінде құрылады: интербелсенді кезеңде ТЕК ақпарат алуға болды, ал транзакциялық кезеңде АҚША төлеу мүмкіндігі қосылды — бұл сапалық секіріс.

🪜
Аналогия: бұл төрт кезең — дүкенге кіру жолы сияқты. Алдымен сырттан витринаны көресің (ақпараттық), содан кейін ішке кіріп сұрайсың (интербелсенді), одан кейін сатып аласың (транзакциялық), ал соңында дүкен сенің қалауыңды алдын ала біліп, барлығын бір жерде ұсынады (интеграциялық).
eGov.kz нақты не істей алады

Портал арқылы алуға болатын қызметтердің тізімі кең: коммуналдық қызмет/өсімақы/алым төлеу; салық жарналары; ЖЖЕ айыппұлдарын өтеу; балабақшаға кезек туралы ақпарат; неке тіркеу өтініші; мекенжай құжатын сұрату; аты-жөнін өзгерту; емханаларға тіркелу.

Ал ЭЦҚ жоқ болса ше? Мұндайда бірреттік құпия сөз арқылы (ЖСН мен мобильді нөмір енгізіп, SMS-код алу) 30 түрлі қызметке қол жеткізуге болады: мекенжай анықтамасы, техникалық төлқұжат, туу туралы куәлік және т.б.

Порталдың мобильді нұсқасы Ресей, АҚШ, Түркия, Ұлыбритания, Чехия сияқты елдерде де қолжетімді. Қазақстанда iOS/Android-та қазақ/орыс тілінде жұмыс істейді, телеграм-бот та бар. Порталдың мобильді пайдаланушы базасы 7 миллион адамнан асады.

Порталда «Ашық үкімет» бөлімі де бар — азамат «Ашық диалог» арқылы мемлекеттік органға тікелей сұрақ қоя алады (авторизациядан өтіп, тақырыпты таңдап, келісім шарттарын қабылдап, сұрақты жіберу арқылы).

🎯 ҰБТ байланысы
Даму кезеңдерінің ретін және негізгі даталарды дәл білу керек.
1
eGov.kz идеясы 2004 жылы жарияланды, ал портал 2006 жылы іске қосылды — екі бөлек дата.
2
Кезеңдер реті: ақпараттық → интербелсенді → транзакциялық → интеграциялық.
3
ЭЦҚ болмаса да, бірреттік құпия сөз арқылы 30 түрлі қызметке қол жеткізуге болады.
Сабақ қорытындысы
  • Электрондық үкімет — мемлекет пен азамат арасындағы ІТ негізіндегі өзара әрекеттесу механизмі.
  • Идея 2004 жылы жарияланды, портал 2006 жылы іске қосылды.
  • Даму төрт кезеңнен тұрады: ақпараттық → интербелсенді → транзакциялық → интеграциялық.
  • eGov.kz арқылы ЭЦҚ-мен немесе бірреттік құпия сөзбен көптеген мемлекеттік қызмет алуға болады.