Лекция · 6.2

Blockchain технологиясы

Банктегі транзакцияны қалай сенімді ету керек? Дәстүрлі жолы — орталық сервер (банк) барлық жазбаны сақтайды. Бірақ бір орталық серверді бұзу мүмкін. Ал енді жазбаны бір компьютерде емес, МЫҢДАҒАН компьютерде БІР УАҚЫТТА сақтасақ ше? Осы идея — блокчейннің негізі.

Блокчейн қалай жұмыс істейді

Дәулет Данияр ақша аударады делік. Бұл транзакция бірден «орындалды» деп есептелмейді — ол алдымен тексерілуі керек.

Қадам	Не болады
1	Транзакция жүйеге беріледі, «жаңа блок» жинақталады
2	Тексеру үшін блок жүйедегі БАРЛЫҚ қатысушыларға таратылады
3	Қате болмаса, әрбір қатысушы блокты өз деректер қорына енгізеді
4	Блок «блоктар тізбесіне» қосылады
5	Транзакция аяқталады

Цифрлық жазбалар күрделі математикалық алгоритмдер көмегімен «блоктарға» біріктіріледі; шифрлеуді бір желідегі көптеген компьютер жасайды. Барлығының есептеу нәтижесі бірдей болса ғана блокқа бірегей цифрлық қолтаңба тағайындалады.

🔒

Ең маңызды қасиеті: реестр жаңарып, жаңа блок қалыптасқаннан кейін оны ӨЗГЕРТУ МҮМКІН ЕМЕС — тек жаңа жазба қосуға болады. Реестр желідегі БАРЛЫҚ компьютерде бір уақытта жаңарады, барлық операция қатысушылар үшін ашық.

📖

Аналогия: блокчейн — мыңдаған адамда бірдей көшірмесі бар кітап сияқты. Егер біреу өз данасындағы бір бетті өзгертсе, қалған мыңдаған дана оны бірден «қате» деп таниды — себебі олардың бәрі бірдей болуы керек.

Блокчейн қайда қолданылады

Блокчейн дамуының бастапқы кезеңінде криптовалюта үшін платформа болды, кейін қаржы институттары да қолдана бастады. Бүгінде қолдану аясы кеңейген:

Қолдану нұсқасы	Қызметі
Цифрлық сертификаттарды сақтау	Рұқсат етілмеген іс-қимылдардан қорғау (жиі қолданылуда)
Смарт-келісімшарттар	Заңбұзушылыққа жол бермейтін мәмілелерді қорғау
Идентификациялау	Ақпаратқа қауіпсіз қатынау мен құпиялылық
Автордың құқығын растау	Зияткерлік мүлікті сақтау (мыс. Ascribe қызметі суретшілерге көмектеседі)
Электронды дауыс беру	Нәтижеге өзгеріс енгізуге жол бермеу

Мысалы, Stampy электрондық нотариусы блокчейн арқылы мәміле жасайды; Civic және UniquiD Wallet қосымшалары биометрикалық қорғаумен жалғандауға болмайтын цифрлық идентификатор жасайды.

Блокчейннің болашағы бар ма

Сарапшылардың көпшілігі блокчейннің болашағы зор деп есептейді, бірақ екі нақты қиындық бар: 1) көп қатысушысы бар ірі жүйелерді ҚАЙТА ҚҰРУ керек (мысалы, Швеция үкіметі жер кадастрын блокчейнге көшіруде); 2) блокчейн заңнамалық базамен әлі толық реттелмеген — тәуекелдерді бағалау қиын.

🎯 ҰБТ байланысы

Блокчейннің негізгі қасиеттерін дәл түсіну маңызды.

Блокқа жазылған ақпаратты ӨЗГЕРТУ мүмкін емес — тек жаңа блок қосуға болады.

Реестр орталық серверде емес, желідегі БАРЛЫҚ компьютерде бір мезгілде сақталады.

Блокчейн тек криптовалютамен шектелмейді — сертификат, дауыс беру, авторлық құқықта да қолданылады.

Сабақ қорытындысы

Блокчейн — транзакцияны блокқа біріктіріп, желідегі барлық компьютерде бір мезгілде сақтайтын технология.
Негізгі қасиеті — жазылған блокты өзгерту мүмкін емес, ашықтық пен сенімділікті қамтамасыз етеді.
Қолдану: криптовалюта, смарт-келісімшарт, идентификациялау, авторлық құқық, электронды дауыс беру.
Қиындықтары: ірі жүйелерді қайта құру қажеттілігі, заңнамалық реттеудің жеткіліксіздігі.