Startup: анықтамасы, даму кезеңдері
YouTube, Facebook, Wikipedia — бәрі де бір кезде тек екі-үш адамның идеясы болған. Тіпті Google мен Apple секілді алпауыт компаниялар да гараждан басталған. Бұл компаниялардың бәрін біріктіретін бір сөз бар — стартап. Бүгін осы сөздің шын мағынасын және стартаптың қалай өсетінін түсінеміз.
Ойлан: жаңа кафе ашу мен жаңа мобильді қосымша жасау — екеуі де «жаңа бизнес» сияқты көрінеді. Бірақ стартап деген сөз тек «жаңа бизнеске» қатысты емес — оның нақты мағынасы бар.
Стартап (Startup) — ауқымды және тиімді бизнес-моделін табу үшін жасалған, үнемді бизнес үлгісін іздейтін уақытша ұйым/құрылым.
Осы анықтамадағы «уақытша» деген сөзге назар аудар. Стартап — мәңгілік күй емес, ол ІЗДЕУ кезеңі. Компания дұрыс бизнес-моделін тапқанда, ол «стартап» болудан қалып, қалыпты компанияға айналады. Термин алғаш рет 1939 жылы Стэнфорд түлектері Дэвид Паккард пен Уильям Хьюлетт кішкентай жобаны атау үшін қолданған — ол жоба соңында Hewlett-Packard (HP) ірі корпорациясына айналды.
IT стартап — ақпараттық технологиялар мен интернет-жобалар саласында өнім/қызмет нарығында алғашқы қадамын жасаған компания. Мұндай стартаптың негізінде бизнес-модель — нарықта пайдалануға арналған, алдын ала жоспарланған іс-әрекеттер реттілігі — жатады.
Барлық стартап бірдей мақсатпен құрылмайды. Төрт негізгі бизнес-модельді ажыратайық:
| Модель | Мақсаты |
|---|---|
| Операциялық | Аз пайдамен бар клиенттерге өнім сату |
| Масштабты | Тартылған инвестициямен ірі бизнеске бағыттау, инвестор белгілі кезеңде пайда алады |
| Сатуға арналған | Жаңа технология/клиент базасын ірі компанияға сату |
| Әлеуметтік жоба | Әлеуметтік мәселе, мәдени құндылық, білім беру саласындағы шешім |
Бизнестанушы Билл Гросс жүзден астам стартапты талдап, табысқа әсер ететін 5 факторды анықтады: идея, команда, бизнес-модель, қаржыландыру, уақыт. Оның қызық қорытындысы — идея да, дұрыс бизнес-модель де, тіпті жақсы қаржыландыру да ЕҢ МАҢЫЗДЫ фактор емес. Ең бастысы — жобаны қолайлы уақытта бастау.
Стартап бірден үлкен компанияға айналмайды — ол белгілі бес кезеңнен өтеді:
| № | Кезең | Мазмұны |
|---|---|---|
| 1 | Енгізу (Pre-Seed) | Идеяларды және жүзеге асыру әдістерін іздеу |
| 2 | Іске қосу (Startup Stage) | Инвестор қатысуымен өнімді нарыққа шығару |
| 3 | Өсуі (Growth Stage) | Нарықтағы сұраныс, нарық орнын дамыту |
| 4 | Кеңейту (Expansion) | Жаңа нарықтарды игеру |
| 5 | Шығу (Exit Stage) | Даму шыңы, инвесторлар үлесін сатады |
Ал нақты интернет-қосымша дамытатын стартап 12 қадамнан өтеді: идея жаңалығы → команданың потенциалы → нарық/бәсекелестерді зерттеу → тұжырымдама әзірлеу → техникалық тапсырма → прототип құру → тестілеу → альфа-нұсқа → жабық бета-тестілеу → жалпыға қолжетімді бета → жобаны іске қосу → инвестор іздеу.
Қазақстанда «Astana Hub» халықаралық технопаркінде IT-кәсіпкерлікті дамыту үшін онлайн-оқыту бағдарламалары жұмыс істейді.
- Стартап — тиімді бизнес-моделін іздеу үшін құрылған уақытша ұйым.
- Төрт бизнес-модель: операциялық, масштабты, сатуға арналған, әлеуметтік жоба.
- Билл Гросс бойынша табысқа ең көп әсер ететін фактор — қолайлы уақыт.
- Даму бес кезеңнен тұрады: Pre-Seed → Startup → Growth → Expansion → Exit.