Заттар интернеті деген не
Иттің фитнес-қарғыбауы, автомобильдегі қысым датчигі, ақылды тостер — бұлардың бәрі интернетке қосылған. 2008–2009 жылдары бір қызық шекара кесілді: желіге қосылған ЗАТТАРДЫҢ саны АДАМДАРДЫҢ санынан асып түсті. Осылайша «адамдар интернетінен» «заттар интернетіне» көшу басталды.
Ойлан: интернет дегенде бұрын не есіңе түсетін? Компьютер, телефон — яғни адам басқаратын құрылғылар. Ал енді жүрек мониторының имплантанты бар адамды, немесе биочип ретрансляторы бар жануарды елестет — оларда да IP-адрес болуы мүмкін. Бұл — мүлдем жаңа деңгей.
Заттар интернеті (IoT, Internet of Things) — адамдар, жүйелер және басқа қосымшалардан мәліметтер жинау және олармен алмасу үшін біріктіретін миллиардаған интеллектуалды құрылғылардан тұратын сенсорлық жүйе.
Термин «интернет» (қосылу негізі) мен «заттар» (объектілер, құрылғылар) деген екі бөліктен тұрады. Термин тарихы қызық: 1999 жылы Массачусетс технологиялық институтының Кевин Эштон Procter & Gamble компаниясы үшін RFID туралы презентациясында алғаш «Заттар интернеті» деген атауды қолданды.
Бірақ идеяның өзі бұрыннан бар еді — 1980 жылдардан бастап алғашқы интернет-құрылғы ретінде Карнеги-Меллона университетінің кока-кола сату машинасы саналады: программистер интернет арқылы машинаның күйін тексеріп, суық сусынға қол жеткізетінін біле алған.
IoT дамуының жолы: М2М (machine-to-machine) — құрылғының бұлтқа қосылуы, оны басқару, деректер жинау тұжырымдамасы (адамның қатысуынсыз жансыз объектілердің әрекеттесуі) → SCADA (диспетчерлік бақылау және мәліметтерді жинау) — SCADA-ның соңғы буыны IoT-тың бірінші буынына айналды.
2010 жылы Қытай үкіметі IoT экожүйесін бесжылдық жоспарында стратегиялық басымдық деп жариялады. Сарапшылар пікірінше, 2020 жылға қарай жаңа кәсіпорындардың жартысынан астамы IoT-та жұмыс істейтін болады — мұны «төртінші индустриалды революция» деп те атайды.
PWC (Price Waterhouse Coopers) талдауы бойынша, IoT дамуына төрт технологиялық процесс ықпал етеді:
| Фактор | Не үшін маңызды |
|---|---|
| Мәліметтерді беру құнының төмендеуі | Көп құрылғыны қосу арзандады |
| Есептеу қуатының құнының төмендеуі | Кішкентай датчикке де «ақыл» сыяды |
| «Қосылған» құрылғылар санының өсуі | Желі неғұрлым үлкен болса, соғұрлым пайдалы |
| Бұлттық технологиялар мен Big Data | Миллиардтаған құрылғының деректерін сақтап, талдау мүмкіндігі |
IoT нарығы екі сегментке бөлінеді: B2C (пәтерлер, кіреберістер, жеке үйлер) және B2B/B2G (қала көшелері, әкімшілік ғимараттар, көппәтерлі үйлер, автокөлік жолдары, өндірістік объектілер).
ТМД елдерінің арасында М2М-өзара әрекеттесу саласында Қазақстан көш басында. Нұр-Сұлтан, Алматы, Шымкент, Ақтөбе қалаларында Smart City пилоттық жобасы іске қосылған — мақсаты тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық пен қоғамдық көлікте IoT енгізу.
| Технология | Мысал |
|---|---|
| LoRaWAN | «Orion Система» — су, электр, газ тұтынуды есептеу |
| LPWAN | «Қазақтелеком» — отандық жабдықпен алғашқы ұлттық сымсыз желі |
| 5G | Нұр-Сұлтан, Алматы, Шымкентте тестік сынақтар |
| Zigbee | Smart Home платформалары — қозғалыс датчигі, IP камера, температура/түтін сенсоры |
Бұл жерде GSM (Global System of Mobile communication) — мобильді байланыстың екінші буынды цифрлық жүйесі, ол төмен жылдамдықты сөзді цифрлық кодтауымен, тиімді жиілік жолағымен, жоғары кедергіге тұрақтылығымен ерекшеленеді.
- Заттар интернеті — миллиардтаған интеллектуалды құрылғыдан тұратын сенсорлық жүйе.
- Термин 1999 жылы Кевин Эштонмен ұсынылған, идея 1980 жж. кока-кола машинасынан бастау алады.
- IoT дамуын мәліметті беру/есептеу құнының арзандауы, құрылғылар санының өсуі, Big Data итермелейді.
- Қазақстанда Smart City, LoRaWAN, 5G, Zigbee технологиялары дамуда.