Лекция · 3.1

Виртуалды машиналар

Windows орнатылған компьютерде Linux-ты да сынап көргің келе ме, бірақ компьютерді толық қайта орнатқың келмей ме? Немесе күдікті бағдарламаны компьютеріңе тікелей орнатпай алдымен «сынап» көргің келе ме? Дәл осындай жағдайлар үшін виртуалды машина ойлап табылған.

Компьютер ішіндегі компьютер

Ойлан: бір компьютерде бір мезгілде екі операциялық жүйе жұмыс істей ала ма? Қалыпты жағдайда — жоқ, компьютерге бір мезетте бір ғана ОЖ орнатылады. Бірақ бір «трюк» бар — компьютердің ІШІНДЕ тағы бір «жалған» компьютер жасауға болады.

Анықтама
Виртуалды машина — арнайы бағдарламалық жасақтама көмегімен жасалған, компьютерде басқа компьютерді оған орнатылған параметрлерімен эмуляциялайтын виртуалды компьютер; негізгі компьютердің ресурстарын (процессор, жад, диск) пайдаланады.

Бұл виртуалды машинаға орнатылған операциялық жүйе «қонақтық» ОЖ деп аталады, ал нағыз серверде орнатылған ОЖ — «хостық» (басты) ОЖ. Виртуалды машина хост жүйеден толық ОҚШАУЛАНҒАН — оның ішіндегі бағдарлама негізгі компьютерге әсер ете алмайды.

Мұны неге қолданамыз? Төрт негізгі себебі бар:

Себебі	Мысал
Қосымша ОЖ-ні тестілеу	Бар ОЖ-ні жоймай, жаңасын сынап көру
Түрлі бағдарламаны тестілеу	Компьютерді артық бағдарламамен толтырмай, ыңғайлысын таңдау
Күдікті бағдарламаны іске қосу	Антивирус күдіктенген файлды алдымен виртуалды ортада тексеру
Үйлесімсіз бағдарламаны іске қосу	Тек Windows 7-де жұмыс істейтін бағдарламаны Windows 10-да жұмыс істету

🏠

Аналогия: виртуалды машина — үйдің ішінде салынған «сынақ бөлме» сияқты. Сол бөлмеде тәжірибе жасасаң (мыс. жаңа бояу түсін сынасаң), негізгі үй бұзылмайды. Бір нәрсе дұрыс болмаса, тек сол бөлмені «жойып» тастасаң жеткілікті.

Гипервизор — виртуалдаудың «дирижёры»

Виртуалды машина өз бетімен жұмыс істей алмайды — оны басқаратын арнайы бағдарлама қажет.

Анықтама
Гипервизор — виртуалдау платформасы; бір компьютерде бірнеше операциялық жүйені іске қосатын, әрбір виртуалды машинаға оқшауланған орта ұсынатын бағдарлама.

Гипервизорлар іске қосу тәсілі бойынша екіге бөлінеді:

Тип	Қалай жұмыс істейді	Мысал
1-типті	Тікелей аппараттық қамтамасыз етуде іске қосылады — жоғары өнімділік, сенімділік	Microsoft Hyper-V, VMware ESX Server
2-типті	Хостық ОЖ ІШІНДЕ іске қосылады — өнімділікке аздап теріс әсер етеді	VMware Workstation, MS Virtual PC

Неге бұл айырмашылық маңызды? 1-типті гипервизор жабдықпен ТІКЕЛЕЙ сөйлеседі — арада қосымша ОЖ жоқ, сондықтан ол жылдамырақ әрі сенімдірек. 2-типті гипервизор алдымен хостық ОЖ арқылы «өтеді», сол себепті сәл баяуырақ, бірақ орнату әлдеқайда қарапайым (үйде пайдалануға ыңғайлы).

Қай бағдарламаны таңдау керек

Виртуалды машина құруға арналған үш танымал бағдарлама бар:

Бағдарлама	Құны	Ерекшелігі
VirtualBox	Тегін, ашық код	Үйде қолдануға ыңғайлы, қазақ тілі бар, қарапайым интерфейс
VMware Workstation	Ақылы (қысқартылған нұсқасы тегін)	Ірі компанияларда қолданылады, кәсіби интеграция мүмкіндігі бар
Microsoft Virtual PC / Hyper-V	Тегін (Windows-та кіріктірілген)	Тек Windows-пен жақсы жұмыс істейді, Hyper-V — кеңірек ОЖ қолдайды

Қорытып айтсақ: егер жеке компьютерде тегін нәрсе іздесең — VirtualBox; егер ірі кәсіпорында жұмыс істесең — VMware; егер тек Windows ортасында болсаң — Hyper-V ыңғайлырақ.

Практика: VMware-де виртуалды машина құру

Есеп (орта): Ubuntu операциялық жүйесі бар виртуалды машина құру

Берілді: VMware Workstation бағдарламасы орнатылған компьютер, Ubuntu-дың .ISO файлы.

Табу керек: Ubuntu жүктелген жаңа виртуалды машина.

Шешуі:

1. File → New Virtual Machine... → Custom → Next.

2. Операциялық жүйе дереккөзін көрсету (Installer disk image file, .ISO).

3. Тіркелу деректерін енгізу (аты, пайдаланушы аты, құпия сөз).

4. Процессор конфигурациясын таңдау (әдепкі — автоматты).

5. Жад көлемін бөлу (мысалы, 2048 MB — ұсынылған минимум 1 GB-тан жоғары).

6. Желі түрін таңдау: NAT (host арқылы интернетке кіру) — ең қарапайым нұсқа.

7. Диск өлшемін көрсету (Ubuntu үшін ұсынылған — 20 GB).

8. Барлығын тексеріп, Finish басу.

Жауабы: Ubuntu операциялық жүйесі орнатылған, дайын жұмыс істейтін виртуалды машина.

⚠️

Маңызды шарт: Windows 7/8/8.1/10-ды виртуалды машинаға орнату үшін BIOS-те аппараттық виртуалдандыру опциясы (Virtualization Technology) қосулы болуы керек — олай болмаса, ОЖ іске қосылмайды.

🎯 ҰБТ байланысы

Гипервизор типтерін және виртуалды машинаның мақсатын шатастырмау керек.

1-типті гипервизор жабдықпен тікелей жұмыс істейді, 2-типті — хостық ОЖ арқылы.

«Қонақтық» ОЖ — виртуалды машинадағы жүйе, «хостық» ОЖ — негізгі компьютердегі жүйе.

VirtualBox — тегін, VMware Workstation толық нұсқасы — ақылы.

Сабақ қорытындысы

Виртуалды машина — компьютер ішінде жасалатын, негізгі жүйеден оқшауланған «жалған» компьютер.
Гипервизор бір компьютерде бірнеше ОЖ іске қосуды басқарады: 1-типті (тікелей жабдықпен) және 2-типті (хостық ОЖ ішінде).
Танымал бағдарламалар: VirtualBox (тегін), VMware Workstation (кәсіби), Hyper-V (Windows кіріктірілген).
Windows орнату үшін BIOS-те виртуалдандыру опциясы қосулы болуы шарт.