Мобильді құрылғылардың сипаттамасы
1989 жылы Samsung жасаған алғашқы планшет тек қара-ақ түсті көрсетіп, 3000 доллар тұрған — қарапайым адамға қолжетімсіз болған. Бүгін кез келген оқушының қалтасында одан әлдеқайда қуатты смартфон бар. Осы қысқа тарихта не өзгерді және мобильді құрылғының ішінде нақты не бар — соны түсінеміз.
Мобильді құрылғы — тасымалдануға оңай, қолда/жұмыста ұстап жүруге арналған кішігірім электрондық құрылғы; дисплейі мен шағын пернетақтасы (кейін — виртуалды пернетақтасы бар сенсорлық экраны) бар.
Бұл санатқа не кіреді? Смартфон, планшет, электрондық кітап, ноутбук (соның ішінде ультрабук, нетбук), тіпті интеллектуалдық мүмкіндіктері бар портативті музыкалық плеер де. Әрқайсысының өз ерекшелігі бар:
| Құрылғы | Ерекшелігі |
|---|---|
| Смартфон | Кәдімгі телефонға қарағанда көбірек есептеуіш/байланыс мүмкіндігі бар, операциялық жүйелі |
| Планшет | Смартфоннан үлкенірек, виртуалды экрандық пернетақта қолданады |
| Электрондық кітап | E-ink матрицасына негізделген (жарық жоқ, көз қағаз ретінде қабылдайды), 3–10 күн автономды жұмыс істейді |
| Ноутбук | Ең үлкен есептік қуат, бірақ ең аз портативті (~2,5 кг-нан) |
| UMPC | Сенсорлы экраны мен стилусы бар мини-компьютер, толыққанды ОЖ (Windows/Linux) қолдайды |
| Нетбук | Экраны ≤25 см, ұзақ автономды жұмыс, тек веб-браузинг/офис үшін |
⚠️ Қызық факт: кейбір қолданушылар ноутбукті мобильді құрылғы деп есептемейді — себебі оны бір қолмен ұстап, басқаруға болмайды. Мобильді деп саналу үшін «бір қолмен ұстау мүмкіндігі» маңызды критерий.
Смартфон мен планшеттің көрінісі әртүрлі болғанымен, оларды «мобильді» деп атайтын үш ортақ сипаттама бар:
| Сипаттама | Мағынасы |
|---|---|
| Портативтілігі | Аккумулятор арқылы электр көзіне тәуелсіз бірнеше сағат жұмыс істейді |
| Шағын өлшемі | Ересек адамның қолына/қалтасына сияды, бір қолмен басқаруға болады |
| Сымсыз байланысы | Bluetooth/Wi-Fi арқылы басқа құрылғылармен байланысады |
Тағы бір қызық техникалық факт: мобильді процессорлар жеке пайдаланылмайды — олар графикалық үдеткішпен бірге бір микросхемада біріктіріледі. Мұны SoC (System on a chip — кристалдағы жүйе) деп атайды.
Смартфон сырттан қарапайым көрінгенімен, ол көптеген функционалды модульден тұратын күрделі техникалық құрылғы. Бір ғана модуль істен шықса, бүкіл құрылғы дұрыс жұмыс істемей қалады.
| Компонент | Қызметі |
|---|---|
| Аккумулятор (АКБ) | Негізгі қуат көзі; номиналды кернеу 3,6–3,7 В, сыйымдылығы 700–5000+ мА·сағ |
| Қоректендіру контроллері | АКБ кернеуін басқа модульдерге қажетті түрге түрлендіреді, зарядтауды басқарады |
| Орталық процессор (CPU) | Құрылғының «миы» — барлық модульмен әрекеттеседі |
| Жедел жады (RAM) | Деректерді уақытша сақтайды (мыс. музыка ойнатқанда, ойын жүргізгенде) |
| LCD дисплей | Пиксель саны мен түс санымен сипатталады (заманауи — 16 млн түс) |
| Сенсорлық экран | Деректі енгізу/басқару үшін (резисторлы, сыйымды түрлері жиі кездеседі) |
| Қабылдағыш-таратқыш | GSM сигналын қабылдайды/береді |
| Антенна | Базалық станция энергиясын жинақтап, қабылдау тізбегіне береді |
Смартфонда операциялық жүйе болмаса, ол тек «қораптағы» жабдық болар еді. Бүгінгі нарықта екі көшбасшы бар:
| ОЖ | Иесі | Ерекшелігі |
|---|---|---|
| Android | Google (бастапқыда Android Inc.) | Unix ядросы негізінде, тегін, ашық бастапқы код (Samsung, Xiaomi, Huawei қолданады) |
| iOS | Apple | Тек Apple құрылғыларына арналған, жабық бастапқы код, жоғары сенімділік пен сапа |
2010–2012 жылдары iOS пен әсіресе Android танымалдығы тез артты, ал Symbian OS, Windows Phone, BlackBerry OS танымалдығы төмендеп, бүгінде іс жүзінде қолданылмайды. Мобильді құрылғылардың дамуы да қызық жол өтті: 1999 жылы Nokia 9110 (QWERTY пернетақта), 2001 жылы Nokia 7650 — кіріктірілген фотокамерасы бар алғашқы смартфон, ал 2007 жылы iPhone (iOS) мен Android негізіндегі смартфондар нарыққа шықты.
- Мобильді құрылғы санатына смартфон, планшет, электрондық кітап, ноутбук, UMPC, нетбук кіреді.
- Үш ортақ белгі: портативтілік, шағын өлшем, сымсыз байланыс.
- Смартфон компоненттері: АКБ, қоректендіру контроллері, CPU, RAM, дисплей, сенсорлық экран, қабылдағыш-таратқыш, антенна.
- Android (ашық код, Google) пен iOS (жабық код, Apple) — екі көшбасшы платформа.